Kadınlarda İdrar Kaçırma Ameliyatı

Kadınlarda idrar kaçırma; öksürme, hapşırma, gülme, egzersiz yapma veya ağır kaldırma sırasında istemsiz idrar kaybıyla ortaya çıkabilir. Günlük yaşamı, sosyal ilişkileri ve özgüveni olumsuz etkileyebilen bu durumun tedavisi, idrar kaçırmanın türüne ve şiddetine göre planlanır.

Kadınlarda idrar kaçırma ameliyatı özellikle stres tipi idrar kaçırmanın tedavisinde değerlendirilir. Her idrar kaçırma problemi ameliyat gerektirmez. Öncelikle ayrıntılı bir ürolojik değerlendirme yapılarak şikâyetin nedeni belirlenmelidir.

Kadınlarda İdrar Kaçırma Türleri

Tedavi planının doğru yapılabilmesi için idrar kaçırmanın türü belirlenmelidir. Kadınlarda en sık karşılaşılan idrar kaçırma türleri şunlardır:

• Stres tipi idrar kaçırma: Öksürme, hapşırma, gülme, merdiven çıkma, egzersiz yapma veya ağır kaldırma sırasında idrar kaçırılmasıdır.
• Sıkışma tipi idrar kaçırma: Ani ve şiddetli idrar yapma isteğinin ardından tuvalete yetişemeden idrar kaçırılmasıdır.
• Karışık tip idrar kaçırma: Stres tipi ve sıkışma tipi belirtilerin birlikte görülmesidir.
• Taşma tipi idrar kaçırma: Mesanenin yeterince boşaltılamaması nedeniyle damlama şeklinde idrar kaybı yaşanmasıdır.

Ameliyat daha çok stres tipi idrar kaçırmada uygulanır. Sıkışma tipi idrar kaçırmada ise öncelikle yaşam tarzı düzenlemeleri, mesane eğitimi ve ilaç tedavileri değerlendirilir.

Kadınlarda İdrar Kaçırma Neden Olur?

Mesaneyi ve idrar kanalını destekleyen kaslar ile bağ dokularının zayıflaması stres tipi idrar kaçırmanın temel nedenlerinden biridir. Risk oluşturabilecek faktörler arasında şunlar bulunur:

• Gebelik ve vajinal doğum
• Çok sayıda doğum yapmış olmak
• Zorlu veya müdahaleli doğum öyküsü
• Menopozla birlikte dokularda meydana gelen değişiklikler
• İlerleyen yaş
• Fazla kilo ve obezite
• Kronik öksürük
• Kronik kabızlık
• Ağır kaldırmayı gerektiren işler
• Geçirilmiş pelvik bölge ameliyatları
• Pelvik taban kaslarının zayıflaması
• Mesane veya rahim sarkması

Bu faktörler mesane boynu ve idrar kanalının desteğini azaltarak karın içi basıncın yükseldiği durumlarda idrar kaçırılmasına neden olabilir.

İdrar Kaçırma Ameliyatı Kimlere Uygulanır?

Kadınlarda idrar kaçırma ameliyatı kararı kişiye özel olarak verilir. Ameliyat aşağıdaki durumlarda gündeme gelebilir:

• Stres tipi idrar kaçırma tanısı konulması
• İdrar kaçırmanın günlük yaşamı belirgin şekilde etkilemesi
• Pelvik taban egzersizlerinden yeterli fayda sağlanamaması
• Yaşam tarzı değişikliklerine rağmen şikâyetlerin devam etmesi
• Öksürme, hapşırma veya hareket sırasında yoğun idrar kaybı yaşanması
• Hastanın ameliyata uygun genel sağlık durumuna sahip olması
• Beklenen faydaların ve olası risklerin hasta tarafından değerlendirilmesi

Karışık tip idrar kaçırması bulunan kadınlarda baskın olan şikâyetin belirlenmesi önemlidir. Ameliyat stres tipi idrar kaçırmayı azaltabilir ancak sıkışma, sık idrara çıkma ve ani idrar yapma isteği gibi yakınmalar tamamen düzelmeyebilir.

Kadınlarda İdrar Kaçırma Ameliyatı Öncesi Değerlendirme

Ameliyat öncesinde hastanın şikâyetleri, tıbbi geçmişi, kullandığı ilaçlar ve daha önce geçirdiği ameliyatlar değerlendirilir. Muayene ve tetkikler hastanın özelliklerine göre planlanır.

Değerlendirme sürecinde şu yöntemlerden yararlanılabilir:

• Ayrıntılı hasta öyküsü
• Pelvik ve ürolojik muayene
• Öksürük stres testi
• İdrar tahlili ve gerektiğinde idrar kültürü
• Mesane günlüğü
• İşeme sonrası mesanede kalan idrarın ölçülmesi
• Üroflowmetri adı verilen idrar akım testi
• Gerekli hastalarda ürodinami testi
• Mesane veya pelvik organ sarkmasının değerlendirilmesi

Ürodinami testi her hastada zorunlu değildir. Tanının net olmadığı, karışık belirtilerin bulunduğu, işeme güçlüğü yaşandığı veya daha önce idrar kaçırma ameliyatı geçirildiği durumlarda istenebilir. Avrupa Üroloji Birliği kılavuzu, tedavi öncesinde idrar kaçırma türünün ve eşlik eden alt üriner sistem sorunlarının değerlendirilmesini önermektedir.

Kadınlarda İdrar Kaçırma Ameliyatı Yöntemleri

Uygulanacak ameliyatın türü; hastanın yaşı, genel sağlık durumu, idrar kaçırmanın derecesi, daha önce geçirdiği operasyonlar ve eşlik eden mesane sarkması gibi faktörlere göre belirlenir.

TOT Ameliyatı

TOT, “transobturator tape” ifadesinin kısaltmasıdır. Bu yöntemde idrar kanalının orta bölümünün altına destek sağlayan ince bir bant yerleştirilir. Bant, karın içi basıncın arttığı anlarda idrar kanalının kapanmasına yardımcı olur.

İşlem genellikle vajinal yoldan gerçekleştirilir. Küçük kesiler kullanılması nedeniyle iyileşme süreci çoğu hastada hızlıdır.

TVT Ameliyatı

TVT, “tension-free vaginal tape” olarak adlandırılan askı yöntemidir. İdrar kanalının orta kısmının altına yerleştirilen bant, retropubik bölgeden geçirilerek destek oluşturur.

TVT ve TOT yöntemlerinin geçiş güzergâhları birbirinden farklıdır. Hangi yöntemin daha uygun olduğuna hastanın anatomik özellikleri, muayene sonuçları ve cerrahın değerlendirmesi doğrultusunda karar verilir.

Mini Sling Ameliyatı

Mini sling yönteminde daha kısa bir askı materyali kullanılır. Daha sınırlı cerrahi geçişle uygulanabilen bu yöntem her hasta için uygun olmayabilir. Uzun dönem sonuçları ve hastaya özgü avantajları değerlendirilerek tercih edilmelidir.

Otolog Fasyal Sling Ameliyatı

Bu yöntemde hastanın kendi karın duvarından alınan bağ dokusu kullanılarak idrar kanalının altına askı oluşturulur. Sentetik materyal kullanmak istemeyen veya bazı özel klinik durumlara sahip hastalarda değerlendirilebilir.

Ameliyatın kapsamı sentetik bant uygulamalarına göre daha geniş olabilir. İyileşme süreci ve idrar yapma güçlüğü gibi olası riskler ameliyat öncesinde görüşülmelidir.

Burch Kolposüspansiyon Ameliyatı

Burch kolposüspansiyonunda mesane boynu çevresindeki dokular dikişlerle desteklenir. Açık, laparoskopik veya robotik yöntemlerle uygulanabilir. Özellikle başka bir karın içi ameliyatın eş zamanlı yapılacağı bazı hastalarda tercih edilebilir.

Üretral Dolgu Maddesi Uygulaması

İdrar kanalının çevresine dolgu maddesi enjekte edilerek kanalın kapanma direncinin artırılması amaçlanır. Cerrahi açıdan daha az girişimsel bir uygulamadır ancak etkisi zamanla azalabilir ve işlemin tekrarlanması gerekebilir.

Genel sağlık durumu kapsamlı ameliyatlara uygun olmayan veya daha az girişimsel bir seçenek isteyen kadınlarda değerlendirilebilir.

İdrar Kaçırma Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Ameliyatın uygulanış biçimi seçilen yönteme göre değişir. Askı ameliyatlarında vajina içinde küçük bir kesi açılarak idrar kanalının orta bölümünün altına destekleyici bant yerleştirilir. Bant idrar kanalını sıkıştıracak şekilde değil, ihtiyaç anında destek sağlayacak biçimde konumlandırılır.

Operasyon sırasında mesane ve idrar yollarının kontrol edilmesi amacıyla sistoskopi uygulanabilir. Anestezi türü hastanın sağlık durumuna ve ameliyat yöntemine göre belirlenir. İşlemin sonunda kısa süreli idrar sondası kullanılabilir.

İdrar Kaçırma Ameliyatı Ne Kadar Sürer?

Ameliyat süresi uygulanacak tekniğe ve eş zamanlı başka bir işlemin yapılıp yapılmadığına göre değişir. Askı ameliyatları çoğunlukla kısa sürede tamamlanabilir. Mesane, rahim veya vajinal duvar sarkmasına yönelik ek operasyonlar yapılacaksa ameliyat süresi uzayabilir.

Hastanede kalış süresi de kullanılan yönteme, ameliyat sonrası idrar yapma durumuna ve hastanın genel sağlık özelliklerine bağlıdır.

Ameliyat Sonrası İyileşme Süreci

İdrar kaçırma ameliyatından sonra hafif kasık ağrısı, vajinal lekelenme ve idrar yaparken geçici hassasiyet görülebilir. Hastanın idrarını rahat yapıp yapamadığı kontrol edilir. Mesanede fazla miktarda idrar kalması halinde sonda bir süre daha tutulabilir.

İyileşme döneminde genellikle şunlara dikkat edilmesi önerilir:

• Hekimin reçete ettiği ilaçları düzenli kullanmak
• Belirtilen süre boyunca ağır kaldırmamak
• Yoğun egzersiz ve zorlayıcı hareketlerden kaçınmak
• Kabız kalmamaya özen göstermek
• Yeterli miktarda su tüketmek
• Cinsel ilişki için hekimin izin verdiği süreyi beklemek
• Vajinal tampon kullanmamak
• Kontrol muayenelerini aksatmamak
• Ateş, şiddetli ağrı veya idrar yapamama durumunda sağlık kuruluşuna başvurmak

Günlük yaşama ve işe dönüş süresi uygulanan ameliyatın kapsamına göre değişir. Dokuların tam olarak iyileşmesi daha uzun sürebileceğinden hekimin belirlediği kısıtlamalara uyulmalıdır.

Kadınlarda İdrar Kaçırma Ameliyatının Riskleri

Her cerrahi işlemde olduğu gibi idrar kaçırma ameliyatlarında da bazı riskler bulunur. Olası komplikasyonlar şunlardır:

• Kanama
• Enfeksiyon
• İdrar yolu enfeksiyonu
• Geçici veya kalıcı idrar yapma güçlüğü
• Mesanenin tam boşaltılamaması
• Ani sıkışma hissinin başlaması veya artması
• İdrar kaçırmanın devam etmesi ya da tekrarlaması
• Mesane, idrar kanalı veya çevre dokularda yaralanma
• Kasık veya pelvik bölgede ağrı
• Cinsel ilişki sırasında ağrı
• Sentetik bant kullanılan ameliyatlarda bantla ilişkili komplikasyonlar

Sentetik askı uygulanacak hastalara materyalin kalıcı olduğu, uzun dönemde bazı komplikasyonların ortaya çıkabileceği ve nadiren ek cerrahi gerekebileceği anlatılmalıdır. Ameliyat seçeneklerinin yararları ve riskleri hasta ile ayrıntılı biçimde değerlendirilmelidir. NICE kadınlarda idrar kaçırma kılavuzu, cerrahi yöntem seçilirken mesh içeren ve içermeyen seçeneklerin özelliklerinin hasta ile birlikte değerlendirilmesini vurgular.

İdrar Kaçırma Ameliyatından Sonra Şikâyet Tekrarlar mı?

Ameliyatın ardından idrar kaçırma şikâyetinde belirgin düzelme sağlanabilir. Bununla birlikte hiçbir yöntem her hastada kalıcı başarı garantisi vermez. Yaşlanma, kilo artışı, kronik öksürük, yeni doğumlar ve pelvik dokularda zamanla meydana gelen değişiklikler şikâyetin tekrar ortaya çıkmasına neden olabilir.

Ameliyat sonrasında ideal kilonun korunması, kabızlığın önlenmesi, sigaranın bırakılması ve pelvik taban egzersizlerinin sürdürülmesi pelvik taban sağlığının korunmasına yardımcı olabilir.

Mesane Sarkması ile İdrar Kaçırma Birlikte Tedavi Edilebilir mi?

Bazı kadınlarda idrar kaçırmaya mesane, rahim veya vajinal duvar sarkması eşlik edebilir. Bu durumda sarkmanın derecesi ve hastanın şikâyetleri değerlendirilerek iki soruna yönelik işlemler aynı ameliyatta uygulanabilir.

Ancak sarkma ameliyatıyla idrar kaçırma ameliyatının aynı seansta yapılması her hasta için gerekli değildir. Ameliyatların birlikte veya ayrı yapılmasına muayene ve tetkik sonuçlarına göre karar verilir.

İdrar Kaçırma Ameliyatı Sonrası Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Ameliyat sonrasında aşağıdaki durumlardan biri ortaya çıkarsa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

• İdrar yapamama
• Şiddetli veya giderek artan ağrı
• Yüksek ateş
• Yoğun vajinal kanama
• Kötü kokulu vajinal akıntı
• İdrarda belirgin kanama
• Bacakta şişlik veya ağrı
• Nefes darlığı
• Ameliyat bölgesinde kızarıklık veya akıntı

Kadınlarda İdrar Kaçırma Ameliyatı Başarılı mıdır?

Ameliyatın başarısı idrar kaçırmanın türüne, hastanın genel sağlık durumuna, uygulanan yönteme ve eşlik eden pelvik taban sorunlarına bağlıdır. Doğru hasta seçimi ve ameliyat öncesi ayrıntılı değerlendirme tedavi sonucunu etkileyen önemli unsurlardır.

Kadınlarda idrar kaçırma ameliyatı özellikle stres tipi idrar kaçırmada etkili bir tedavi seçeneği olabilir. Bununla birlikte uygulanacak yöntemin belirlenmesi için kadın ürolojisi alanında değerlendirme yapılmalı; ameliyatın beklenen faydaları, alternatifleri ve olası riskleri kişiye özel olarak ele alınmalıdır.